Trong những năm gần đây, doanh nghiệp trên toàn cầu đã phải liên tục điều chỉnh chuỗi cung ứng trước hàng loạt biến động. Nhưng khi bất ổn dần trở thành trạng thái thường trực của thương mại quốc tế, bài toán đặt ra không còn đơn thuần là ứng phó với gián đoạn. Quan trọng hơn là làm thế nào để nhận diện thay đổi sớm hơn, đưa ra quyết định tốt hơn và duy trì sức cạnh tranh trong dài hạn.
Đây cũng là chủ đề chính của Logistics Summit 2.0 do HDS International Group và AHK Việt Nam đồng tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh với chủ đề “Thương mại Á – Âu 2030: Ứng phó với bất định thị trường bằng chuỗi cung ứng thông minh hơn” (“Asia-Europe Trade 2030: Navigating Market Uncertainty with Smarter Supply Chains”).
Tiếp nối hội nghị đầu tiên năm 2025 với các chủ đề chính là khả năng chống chịu, vận tải đa phương thức, chuyển đổi số và đa dạng hóa chuỗi cung ứng, năm nay cuộc thảo luận chuyển sang giai đoạn tiếp theo: doanh nghiệp có thể tận dụng hạ tầng, công nghệ, dữ liệu và mạng lưới khu vực vững mạnh hơn như thế nào để chuỗi cung ứng không chỉ có khả năng chống chịu tốt hơn mà còn thông minh hơn.
Bức tranh logistics của Việt Nam đang thay đổi
Vai trò quan trọng của Việt Nam trong sản xuất toàn cầu đã được khẳng định, nhưng hệ sinh thái logistics xung quanh đang bước vào một giai đoạn mới.
Tăng trưởng kinh tế, dòng vốn đầu tư nước ngoài và mức độ hội nhập ngày càng sâu vào thương mại quốc tế tiếp tục tạo thêm nhu cầu về logistics. Bản đồ logistics trong nước cũng đang có những thay đổi đáng chú ý. Miền Bắc ngày càng nổi bật với vai trò là một trung tâm công nghiệp, đặc biệt nhờ sự phát triển của ngành điện tử và lợi thế kết nối với Trung Quốc. Trong khi đó, miền Nam tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong vận tải hàng hóa quốc tế và trung chuyển.
Hàng loạt dự án hạ tầng lớn cũng đang tạo thêm động lực cho quá trình này. Các khoản đầu tư vào sân bay, đường cao tốc và cảng biển, trong đó có Sân bay Quốc tế Long Thành và dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, được kỳ vọng sẽ cải thiện khả năng kết nối và mở ra thêm lựa chọn cho doanh nghiệp khi tổ chức chuỗi cung ứng tại Việt Nam.
Với các doanh nghiệp Đức và châu Âu, Việt Nam vì vậy không chỉ được nhìn nhận như một địa điểm sản xuất thay thế. Vai trò của Việt Nam ngày càng gắn với chiến lược khu vực rộng hơn, nơi nhà cung cấp, cơ sở sản xuất, tuyến logistics và thị trường tiêu thụ được kết nối trong cùng một mạng lưới.
Tối ưu chi phí và quy trình logistics: câu chuyện từ Pacovis và HDS
Mối liên hệ giữa hiệu quả logistics và tính bền vững được thể hiện khá rõ qua trường hợp của Pacovis, doanh nghiệp cung cấp các giải pháp thực phẩm và bao bì, cùng HDS International.
Ông Andreas Meier, Trưởng nhóm Mua hàng của Pacovis Group, đã giới thiệu về hoạt động của công ty và dự án đã hoàn thành cùng HDS, qua đó phân tích cách mối quan hệ hợp tác này giúp tối ưu hóa chi phí và quy trình logistics, đồng thời hỗ trợ xây dựng một chuỗi cung ứng bền vững hơn.
Đây cũng là bài toán quen thuộc với nhiều doanh nghiệp: Làm thế nào để giảm chi phí logistics mà vẫn duy trì chất lượng dịch vụ?
Thay vì chỉ tập trung vào giá cước vận chuyển, cách tiếp cận của HDS bắt đầu từ việc xem xét toàn bộ cấu trúc logistics, bảng giá và dữ liệu vận tải để tìm ra những điểm có thể tối ưu. Từ kết quả phân tích, doanh nghiệp có thể điều chỉnh quy trình, đàm phán lại với các nhà cung cấp dịch vụ hiện tại hoặc tổ chức đấu thầu để tìm phương án phù hợp hơn. Hiệu quả tiết kiệm sau đó tiếp tục được theo dõi và đánh giá.
Một điểm đáng chú ý là việc cải thiện chuỗi cung ứng không nhất thiết phải bắt đầu bằng một kế hoạch chuyển đổi quy mô lớn. Đôi khi, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những việc rất thực tế: hiểu rõ hơn mình đang chi tiền ở đâu, quy trình nào chưa hiệu quả và liệu những phương án logistics hiện tại còn phù hợp với thị trường hay không.
Điều gì sẽ tạo nên lợi thế của doanh nghiệp dẫn đầu chuỗi cung ứng vào năm 2030?
Một trong những điểm nhấn của hội nghị là phiên thảo luận “Điều gì sẽ tạo nên sự khác biệt của những doanh nghiệp dẫn đầu chuỗi cung ứng vào năm 2030?”, quy tụ góc nhìn từ doanh nghiệp và lĩnh vực logistics về cách duy trì năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mô hình thương mại thay đổi, công nghệ phát triển nhanh và tình trạng bất định kéo dài.
Tham gia thảo luận có ông Björn Koslowski, Phó Trưởng đại diện AHK Việt Nam; ông Andreas Meier, Trưởng nhóm Mua hàng của Pacovis Group; ông Oliver Ehlers, Trưởng bộ phận Tư vấn Vận tải Biển & Hàng không của HDS International; và bà Latina Tran, Giám đốc Phát triển Kinh doanh của HDS Services Vietnam.
Một trong những câu hỏi xuyên suốt phiên thảo luận là: Doanh nghiệp có thể tăng khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng như thế nào mà không phải đánh đổi hiệu quả chi phí và sức cạnh tranh?
Các diễn giả đề cập đến nhiều yếu tố, từ khả năng theo dõi chuỗi cung ứng từ đầu đến cuối, ứng dụng AI và số hóa, đa dạng hóa nguồn cung và phương thức vận tải, đến việc tăng cường hợp tác giữa nhà cung cấp, doanh nghiệp logistics và khách hàng.
Thay vì cố dự đoán mọi rủi ro có thể xảy ra, doanh nghiệp cần biết những mắt xích nào trong chuỗi cung ứng dễ bị tác động nhất, có đủ dữ liệu để nhận ra thay đổi sớm và quan trọng nhất là có phương án để phản ứng nhanh khi thị trường biến động.
Từ ứng phó sang chủ động chuẩn bị
Thứ nhất, chuẩn bị trước các phương án vận tải và tuyến đường thay thế. Doanh nghiệp không nên chờ đến khi gián đoạn xảy ra mới tìm giải pháp. Việc đánh giá trước các phương thức vận tải, lựa chọn hợp đồng cũng như chi phí phát sinh trong trường hợp phải chuyển hướng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi thị trường thay đổi.
Thứ hai, tăng tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Không chỉ đơn giản là biết một lô hàng đang ở đâu, doanh nghiệp cần có cái nhìn rõ hơn về nhà cung cấp, lượng hàng tồn kho, thời gian giao hàng, chi phí logistics và hiệu quả vận chuyển.
Thứ ba, thường xuyên rà soát và điều chỉnh. Chi phí vận tải, tuyến đường cũng như hiệu quả của các nhà cung cấp dịch vụ cần được đánh giá định kỳ thay vì chỉ xem xét khi xảy ra vấn đề.
Điểm chung của ba ưu tiên này là sự chủ động. Thay vì chuẩn bị những phương án dự phòng tốn kém cho mọi tình huống, doanh nghiệp cần biết đâu là những điểm dễ bị gián đoạn nhất và chuẩn bị sẵn những lựa chọn thay thế khả thi.
Từ khả năng thích ứng đến chuỗi cung ứng thông minh
Những trao đổi tại Logistics Summit năm nay cũng cho thấy vai trò của logistics đang thay đổi. Nếu trước đây logistics thường được xem là một chức năng hỗ trợ, thì ngày nay các quyết định về nhà cung cấp, tuyến vận tải, hàng tồn kho hay công nghệ logistics đã có ảnh hưởng trực tiếp đến dòng vốn, trải nghiệm khách hàng, mục tiêu phát triển bền vững và cả quyết định đầu tư của doanh nghiệp.
Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để tiến xa hơn vai trò của một cứ điểm sản xuất. Trong dài hạn, sức cạnh tranh của Việt Nam sẽ không chỉ phụ thuộc vào năng lực sản xuất, mà còn vào chất lượng hạ tầng, dịch vụ logistics, năng lực số và khả năng kết nối giữa các bên trong chuỗi cung ứng.
Với các doanh nghiệp hoạt động giữa châu Á và châu Âu, những biến động của thị trường có lẽ sẽ không sớm biến mất. Lợi thế vì vậy không nằm ở việc tránh được mọi gián đoạn, mà ở khả năng nhận ra thay đổi đủ sớm, hiểu tác động của chúng và có thể hành động kịp thời.
Đến năm 2030, những doanh nghiệp dẫn đầu về chuỗi cung ứng có thể không phải là những doanh nghiệp ít gặp gián đoạn nhất. Đó sẽ là những doanh nghiệp có sự chuẩn bị tốt nhất để thích ứng khi gián đoạn xảy ra